غدیر؛ از ضرورت تاریخی تا هویت ایرانی

یادداشت مهمان-سیدامین‌الله‌ دادگر، مسئول دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در جهاد دانشگاهی:بازخوانی یک فرمانِ استثنایی: واقعه غدیر را نباید صرفاً در چارچوب یک «خبر تاریخی» فهمید، بلکه باید آن را نقطه ثقل «فلسفه سیاسی اسلام» دانست.

۱.در ۱۸ ذی‌الحجه سال دهم، کاروان بازگشته از حجة‌الوداع در میانه بیابان، به فرمان «أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ» (مائده: ۶۷) متوقف شد. لحن تهدیدآمیز آیه («وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ») نشان می‌دهد که پیام غدیر، نه امری حاشیه‌ای، که تضمین‌کننده بقای رسالت بوده است. در آن روز، پیامبر(ص) با بالا بردن دست علی(ع)، مفهوم «مولا» را از دوستیِ صرف، به «أولی بِالمؤمنین» (سرپرستی و حق تصرف) تأویل بردند. نزول فوری آیه «الْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دِینَکُمْ» (مائده: ۳) بلافاصله پس از این اعلام، پیوند وثیق میان «امامت» و «کمال دین» را امضا کرد. اینجا بود که اسلامِ محمدی(ص)، شناسنامه سیاسی-الهی خود را دریافت کرد.

۲. جشن کیلومتری جشنِ هویت در تهران: در ایران معاصر، مراسم غدیر از منبر وعظ فراتر رفته و به یک «کارناوال مردمسالارانه» تبدیل شده است. باشکوه‌ترین نمود آن، راهپیمایی کیلومتری تهران از میدان امام حسین(ع) تا میدان آزادی است؛ مسیری که برای ساعاتی، نبض پایتخت را در انحصار شور ولایی می‌گیرد. امسال نیز در هزار شهر ایران بناست برگزار شود و این پدیده، بیش از یک آیین مذهبیِ دستوری، یک «نهضت اجتماعیِ داوطلبانه» است. مردم از هر طبقه ای، موکب‌هایی را برپا می‌کنند که ریشه در سنت نبوی «اطعام طعام» در روز غدیر دارد. آنچه این پدیده را در سپهر فرهنگی ایران ممتاز می‌کند، تزریق «شادیِ آیینی» به خیابان است؛ جایی که هویت ایرانی و اعتقاد به ولایت علوی را درهم می‌تنند و مفاهیم سنگین کلامی را به زبانی بصری و عاطفی برای نسل نو ترجمه می‌کنند. تهران نیز در این روز، به مثابه جهان‌شهری شیعی، روایتگر بزرگترین جشن خیابانی غدیر در جهان است.