جزئیات تغییر رفتار مردم در بازار کالاهای تُند مصرف طی 3 دوره + نمودار
بازار مصرف اقلام ضروری و اساسی در طی ماههای اخیر شاهد تغییر رفتار مصرف کنندگان بوده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، کامیار امامی در نشست بررسی تغییر رفتار بازار ایران در دو بحران اخیر ، از رشد ارزش بازار کالاهای تندمصرف FMCG ایران در دورههای بحران با وجود حفظ سطح مصرف خبر داد. به گفته امامی، در این گزارش، بازار خردهفروشی در سه بازه زمانی شامل پیش از بحران (آبان و آذر 1404)، وقایع دیماه (دی و بهمن 1404) و دوره جنگ (اسفند 1404 و فروردین 1405) مورد بررسی قرار گرفته است. این تحلیل بر پایه دادههای پنل خردهفروشی کالاهای تندمصرف (FMCG) در ایران انجام شده و دادههای این گزارش نماینده یک جامعه آماری معتبر شامل حدود 75000 فروشگاه خردهفروشی در شهرهای مهم ایران است.
رشد تورمیِ بازار
بررسی دادهها حاکی از آن است که در دوران بحران، عامل رشد بازار «تورم» بوده است، نه «رشد مصرف». فروش حجمی کل بازار طی سه دوره تقریباً بدون تغییر باقی مانده (٪0.2)، اما فروش ریالی 52 درصد افزایش یافته است. این الگو حاکی از آن است که خانوارها سطح مصرف خود را تا حد امکان حفظ کردهاند، اما هزینه بیشتری پرداخت کردهاند.
وقفه کوتاهمدت در خرید
تمام صنایع در دوره دی و بهمن نسبت به آبان و آذر افت فروش حجمی را تجربه کردند، اما در دوره اسفند و فروردین نسبت به دی و بهمن، اغلب صنایع رشد فروش حجمی مثبت داشتند. این رفتار نشان میدهد بازار پس از شوک اولیه توانسته بخشی از تقاضای ازدسترفته را بازیابی کند. بنابراین اثر بحران بیشتر به صورت یک وقفه کوتاهمدت در خرید دیده میشود تا یک رکود پایدار.
تغییر ترکیب بازار
در دوره اسفند و فروردین نسبت به آبان و آذر سهم فروش ریالی مواد غذایی افزایش یافته است. در مقابل، سهم فروش ریالی نوشیدنیها و لبنیات کاهش داشته است. این تغییر نشان میدهد احتمالاً خانوارها در شرایط بحران هزینه بیشتری را به کالاهای ضروریتر اختصاص دادهاند و سهم فروش ریالی برخی کالاهای قابلتعویق کاهش یافته است.
بیشترین فشار تورمی، سهم مواد غذایی شد
جنگ موجب تشدید تورم و انتقال سریعتر افزایش هزینهها به مصرفکننده شده و دوره اسفند و فروردین نقطه اوج فشار قیمتی بازار بوده است. بیشترین رشد قیمت هر واحد طی سه دوره مربوط به مواد غذایی است و محصولات این صنعت بیشترین فشار تورمی را تحمل کردهاند. رشد قیمت تقریباً در تمام صنایع در دوره اسفند و فروردین شتاب گرفته است. رشد قیمت مواد غذایی سریعتر از سایر صنایع بوده است.
بر اساس بررسیهای صورت گرفته، شدت اثر بحران بر صنایع مختلف متفاوت بوده و همه بازارها به یک اندازه تحت فشار قرار نگرفتهاند. بیشترین تورم در طی سه دوره مربوط به مواد غذایی بوده است.
دیدگاه خردهفروشان و تداوم فشار بر لبنیات
طبق نظرسنجی صورتگرفته از حدود 400 فروشگاه درباره تغییرات بازار، تأمین کالا و رفتار فروش در دوره جنگ، مهمترین چالش بازار در این دوره، افزایش قیمتها و تغییر الگوی هزینهکرد خانوارها بوده است. برخی از محصولات افزایش قیمت ناگهانی را تجربه کردهاند و برخی افزایش قیمت تدریجی داشتهاند.
با وجود رشد فروش حجمی لبنیات در دوره اسفند و فروردین، برآیند فروش این صنعت طی سه دوره همچنان کاهشی است و یافتههای نظرسنجی مغازهداران از تداوم فشار بر فروش لبنیات در بحرانهای اخیر خبر میدهد.
اثر محدود کالابرگ
بیش از نیمی از فروشگاهها اعلام کردهاند با کمبود کالا مواجه نبودهاند و چالش اصلیشان بیثباتی قیمتها بوده است، نه اختلال گسترده در تأمین کالا. همچنین بیش از نیمی از فروشگاهها اعلام کردهاند کالابرگ در فروشگاه آنها ارائه نمیشود و در میان فروشگاههای مشمول نیز اثر مثبت عمدتاً در سطح کم تا متوسط ارزیابی شده است.
تخممرغ و روغن، ستونهای اصلی بازار مواد غذایی
تخممرغ و روغن جایگاه اول و دوم خود را در فروش حجمی و ریالی حفظ کردهاند، اما ثبات سهم به معنای عدم تأثیرپذیری مصرف از فشار اقتصادی نیست. روغن یکی از واضحترین نمونههای فشار تورمی بر مصرفکننده است. افزایش شدید قیمت با وجود افت حجم فروش، رشد فروش ریالی این کالا را حفظ کرده است.
ساختار کلی بازار لبنیات، مقاوم در برابر بحران
ساختار بازار لبنیات در برابر بحرانها مقاوم بوده است. به عبارت دیگر، رتبه محصولات در سهم فروش حجمی و ریالی طی سه دوره تغییر محسوسی نداشته، هرچند اندازه بازار و عملکرد هر یک از محصولات نوسان داشته است.
ثبات فروش محصولات سلولزی
محصولات سلولزی بر خلاف روند کلی بازار، در دوره اسفند و فروردین رشد فروش حجمی نداشته است که میتواند ناشی از محدودیت عرضه و وابستگی به مواد اولیه وارداتی باشد. پوشک کودک به عنوان ستون اصلی بازار سلولزی در هر سه دوره، هم از نظر فروش حجمی و هم فروش ریالی، جایگاه نخست خود را حفظ کرده است.
آب، پیشتاز رشد فروش
آب در دوره اسفند و فروردین بیشترین رشد فروش حجمی را داشته است. ضروری بودن محصول و امکان ذخیرهسازی میتواند بخشی از این رشد را توضیح دهد. نوشابه نیز به عنوان ستون اصلی بازار نوشیدنی، در هر سه دوره، رهبری خود را هم در فروش حجمی و هم در فروش ریالی حفظ کرده است.
حرکت به سمت تولید کالاهای مقرونبهصرفه
ناصر پاشاپور نیکو در این نشست با تأکید بر کاهش شاخص توان خرید خانوارها در ماههای اخیر گفت: «در دوران جنگ مشکلی به نام تأمین مواد اولیه نداشتیم و اگر بود، به شکل مقطعی بود و خیلی زود رفع شد. جنگ اقتصادی بعد از اتمام جنگ 40روزه شروع شد. در حال حاضر واردات محدود شده و مواد اولیه به سختی تأمین میشود. زنجیره تأمین ما به خاطر آسیب به پتروشیمیها و پلها و بالا رفتن هزینه حمل و نقل، به مشکل برخورده و این شرایط به افزایش قیمت منجر شده است. در دوران جنگ اقتصادی، شاهد ثابت ماندن میزان مصرف و افزایش قیمت مصرف بودیم که یکی از دلایل آن، ارائه کالابرگ است.»
او اضافه کرد: «وضعیت بازار فقط از قدرت خرید مردم تأثیر نمیگیرد. پارامتر دیگر قدرت تأمین است. در حال حاضر برندها بهویژه از اردیبهشت به بعد روی کاهش تنوع محصولی کار میکنند و در تلاشند ضمن تأمین نیاز مصرفکننده، تنوع محصول را کاهش بدهند. دلیلش این است که تأمین آسانتر میشود و هزینههای انبار و نگهداری کاهش پیدا میکند. برخورد دیگری که با این شرایط انجام میشود، تغییر اسکیلهاست. تولید بستهبندیهای مقرونبهصرفه یا بزرگتر در دستور کار برندها قرار گرفته است. واکنش برندها برای کوچک شدن جیب مردم این است که کالای مقرونبهصرفه درست بکنند، چون حیاتشان در ادامه تولید و ساخت است.»
مارکتینگ زیر سایه بحران
پاشاپور درباره نوسانات فعالیتهای مارکتینگ در دوران بحران گفت: «در این دو بحران اخیر در دی ماه و نه اسفند به بعد، مصرفکنندگان دو رفتار متفاوت داشتند. مارکتینگ بیشتر از سایر بخشها تحت تأثیر بحران قرار میگیرد، چون موضوع عرضه و تقاضاست و وقتی عرضه به مشکل برمیخورد و تقاضا افزایش پیدا میکند، دیگر نیازی به مارکتینگ نیست و مارکترها به کارهای اجتماعی و غیره تمایل پیدا میکنند. مارکترها در بحرانهای اخیر، فعالیتهای متفاوتی در پیش گرفتند و سراغ کاهش تنوع محصول و جایگزینی محصول رفتند. وقتی بستهبندی به مشکل خورد، شرکتهای تولیدکننده پودر حتی به توزیع فلهای پودر در میادین ترهبار هم فکر کردند که خوشبختانه کار به اینجا نرسید.»
افزایش 40درصدی هزینههای تولید
پاشاپور در پایان افزود: «برندها در اردیبهشت با کابوس وحشتناکی روبهرو بودند که حالا از آن عبور کردهاند و وارد وضعیت ملموستری شدهاند که البته قابلمقایسه با سال گذشته نیست. به خاطر وضعیت بنادر و تأمین مواد اولیه، هزینههای تولید 40 درصد اضافه شده. برندها حالا دیگر میدانند مواد اولیهشان را باید از چه مسیری تأمین کنند و از افرایش قیمتها آگاهند، اما موضوع تخصیص ارز برای آنها تمامشده است و به تأمین ارز از طریق صادرات فکر میکنند. آنها با چالشهای پیچیدهای مواجهند و با این شرایط، در نیمه دوم سال، دوباره شاهد افزایش قیمت خواهیم بود. تامین ارز، تامین کالا، محدودیت جیب خریدارها، قوانین و مقرراتی که دایم تغییر میکند، از چالشهای پیش روی برندهاست و طولانی شدن عدم توافق هم وضعیت را بدتر میکند.»
از سکوت تبلیغاتی تا رونق نسبی
در ادامه محمد موسوی، وضعیت تبلیغات در ماههای اخیر را اینطور تشریح کرد: «اگر ماههای گذشته را به سه دوره تقسیم کنیم، یعنی دوره بلافاصله بعد از وقایع دی ماه، دوره جنگ و بعد جنگ، بعد از دی ماه موضوع عرضه و تقاضا مطرح نبود، ولی جو عمومی جامعه به شکلی بود که برندها تمایلی به فعالیت تبلیغاتی نداشتند تا با توده جامعه همسوتر باشند. در این دوره آنها ترجیح میدادند فعالیتهایشان در محل فروش متمرکز شود و شاهد رونق تبلیغات در محل فروش بودیم و تبلیغات تلویزیونی و دیجیتال کمرنگ بود. در دوره جنگ به واسطه قطع اینترنت در دیجیتال شاهد فعالیتی نبودیم و کسبوکارها درگیر مشکل تأمین بودند. بعد از اردیبهشت به بهانه جام جهانی شاهد رونق فعالیتهای تبلیغاتی بودیم. برندها چندین ماه سکوت را به دلایل مختلف پذیرفته بودند، ولی وقتی به جام جهانی رسیدیم، رقبا فعالیت خود را از سر گرفتند و بازار کمکم به حالت عادی برگشت. در این دوره، مسایل اولیه عرضه را پشت سر گذاشتیم و از نیمه خرداد به بعد فعالیتهای دیجیتال، تبلیغات در محل فروش و تبلیغات تلویزیونی و محیطی رونق بیشتری گرفت. این یک روند طبیعی بود. در این دوره برندها روی محصول جدید تمرکز نداشتند و روی خدمات یا کالاهای ضروری تمرکز کردند. البته آزاد کردن تبلیغات ممنوعه هم در این رونق نسبی بیتأثیر نبود. محصولاتی که پیش از این تبلیغاتشان ممنوع بود، از این فرصت استفاده کردند و تبلیغات بیشتری داشتند.»
انتهای پیام/
