چشم‌انداز بازار ۶۰۰ میلیون دلاری فناوری‌های شناختی ایران تا ۲۰۳۴

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، عطاالله پورعباسی در این گردهمایی که با هدف آشنایی بیشتر با زیست‌بوم علوم شناختی و ارتباط آن با ادبیات بازار برگزار شد، اظهار داشت: تأکیدات رهبر شهید (ره) بر اهمیت علوم شناختی در اقتدار کشورها، مسئولیت ما را دوچندان می‌کند. این حوزه در اسناد بالادستی مانند برنامه هفتم توسعه نیز به عنوان یکی از حوزه‌های اصلی اقتدارآفرینی مورد توجه ویژه قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه بازار جهانی فناوری‌های شناختی در سال ۲۰۲۴ با حجم بزرگی مواجه شده و پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۳۴ به حدود ۵۳ میلیارد دلار برسد، افزود: نکته جالب توجه این است که پس از هوش مصنوعی، بالاترین نرخ رشد بازار مربوط به حوزه فناوری‌های عصبی و شناختی است. این موضوع نشان‌دهنده جذابیت این بازار از منظر گردش مالی، جذب سرمایه و همچنین اشتغال دانش‌بنیان است.

دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی با اشاره به سهم جمعیتی ایران در جهان (حدود یک درصد)، تصریح کرد: بر اساس مدل‌های تخمینی، سهم بازار ایران در حوزه علوم شناختی باید در سال‌های ۲۰۲۵-۲۰۲۶ حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دلار باشد. در حالی که برآوردهای ما از اندازه بازار فناوری‌های شناختی داخلی (بدون احتساب داروها) حدود ۱۴۰ میلیون دلار است.

پورعباسی با تأکید بر وابستگی فعلی کشور به واردات در این حوزه، بیان کرد: ما هنوز در تأمین نیازهای داخلی به خودکفایی نرسیده‌ایم، چه برسد به اینکه بتوانیم صادراتی داشته باشیم. در صورتی که بخواهیم نسبت جمعیتی خود را در بازار حفظ کنیم، تا سال ۲۰۳۴ باید بتوانیم اندازه بازار داخلی را به حدود ۶۰۰ میلیون دلار برسانیم؛ یعنی تقریباً چهار برابر کنیم.

وی مهم‌ترین پیش‌نیاز برای تحقق این هدف را رشد اعضای زیست‌بوم علوم شناختی دانست و گفت: برای چهار برابر کردن حجم بازار، باید تعداد اعضای زیست‌بوم نیز به همان نسبت رشد کند. در حال حاضر، زیست‌بوم علوم شناختی ایران حدود ۱۰ هزار عضو دارد که بیشترین سهم آن متعلق به پژوهشگران است؛ حدود ۹ هزار پژوهشگر در این حوزه فعالیت می‌کنند.

پورعباسی در ادامه با اشاره به آمار پژوهشگران و فناوران زیست‌بوم علوم شناختی، از وجود حدود ۹ هزار پژوهشگر و در حدود ۱۰۰۰ فناور در حدود ۲۵۰ شرکت دانش‌بنیان و فناور خبر داد.

وی نسبت پژوهشگر به فناور را برای این زیست‌بوم بالا توصیف کرد و افزود: در یک بازار بالغ، این نسبت باید حدود سه به یک باشد؛ یعنی به ازای هر سه پژوهشگر، باید یک فناور وجود داشته باشد که برای زیست‌بوم و بازار ارزش‌افزوده ایجاد کند. اما اکنون نسبت ما چیزی حدود نه به یک است که در مواجهه با بازار ۶۰۰ میلیون دلاری، بسیار بالا است.

دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی با بیان اینکه رسیدن به بازار ۶۰۰ میلیون دلاری نیازمند افزایش اعضای زیست‌بوم به حدود ۳۰ هزار نفر است، تصریح کرد: بیش از آنکه پژوهشگر اضافه کنیم، باید فناور به زیست‌بوم اضافه شود و هدف ما رسیدن نسبت پژوهشگر به فناور به حدود پنج به یک است، در حالی که حتی به استاندارد سه به یک هم نرسیده‌ایم.

وی با اشاره به اینکه شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور معمولاً در گروه SMEها قرار می‌گیرند و میانگین ۷ تا ۸ عضو فناور دارند، گفت: برای ایجاد بستر فعالیت حدود ۶ هزار فناور، به حدود ۸۰۰ شرکت و شخصیت حقوقی نیاز داریم؛ یعنی از حدود ۲۵۰ شرکت فعلی باید به این عدد برسیم و برای تحقق این هدف، حدود ده سال فاصله داریم.

پورعباسی در ادامه اولویت‌های اصلی این حوزه را در قالب هفت محور راهبردی تشریح کرد. وی «توسعه دانش علوم شناختی به‌عنوان پیشران فناوری» را راهبرد نخست و زیربنایی این مسیر خواند و تأکید کرد: برای دستیابی به جایگاه شایسته در جهان، ناگزیر از بازنگری و بازمهندسی زیست‌بوم علوم شناختی با نگاه ویژه به توسعه فناوری‌های شناختی هستیم.

پورعباسی با اشاره به ضرورت رفع موانع تولید در این حوزه، از «تسهیل و بهبود فضای کسب‌وکارهای دانش‌بنیان» به عنوان محور سوم یاد کرد و افزود: حمایت از شرکت‌های فناور نیازمند ابزارهای مالی هوشمند و کارآمد است؛ از همین رو، توسعه ابزارهای تأمین مالی نوین، جزو راهبردهای محوری ستاد در دوره جدید قرار گرفته است.

وی در ادامه با تأکید بر بهره‌گیری از فناوری‌های مقرون‌به‌صرفه، تصریح کرد: راهبرد پنجم ما تمرکز بر فناوری‌هایی است که علاوه بر هزینه‌های بهینه، امکان پوشش گسترده‌ و خدمت‌رسانی به لایه‌های مختلف جامعه را داشته باشند.

دبیر ستاد توسعه علوم و فناوری‌های شناختی همچنین به ضرورت زیرساختی اشاره کرد و گفت: توسعه هدفمند زیرساخت‌های فناوری شناختی و ارتقای نظام حکمرانی شناختی در کشور، دو حلقه نهایی این زنجیره هستند که زمینه‌ساز هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی و علمی برای تحقق حکمرانی داده‌محور و شناختی در کشور خواهد شد.

دبیر ستاد راهبری توسعه علوم و فناوری‌های شناختی در پایان تأکید کرد: حوزه علوم و فناوری‌های شناختی، حوزه‌ای بسیار پرظرفیت برای هم توسعه اقتصاد دانش‌بنیان و هم توسعه اشتغال دانش‌بنیان است. لذا از همه ظرفیت‌هایمان برای ارتقای این زیست‌بوم باید استفاده کنیم.